СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТ ВА УНДАН ФОЙДАЛАНИБ ЖИНОЯТ СОДИР ЭТГАНЛИК УЧУН ЖИНОИЙ ЖАВОБГАРЛИККА ОИД АЙРИМ ХОРИЖИЙ МАМЛАКАТЛАР ТАЖРИБАСИ

##article.authors##

  • Ҳамидов Нурмуҳаммад Ориф ўғли

##article.subject##:

сунъий интеллект, жиноий жавобгарлик, жиноят субъекти, қиёсий ҳуқуқ, автоном алгоритм, айб, сабабий боғланиш, назорат мажбурияти, технологик бетарафлик, электрон шахс, хавфга асосланган тартибга солиш, квалификация

##article.abstract##

Мақолада сунъий интеллект технологияларидан фойдаланиб содир этиладиган жиноятлар учун жавобгарликнинг қиёсий-ҳуқуқий моделлари тадқиқ этилади. Германия, Франция, Буюк Британия, АҚШ, Хитой ва Қозоғистон ёндашувлари Европа Иттифоқининг хавфга асосланган тартибга солиш модели билан солиштирилади. Сунъий интеллектнинг жиноят содир этиш воситаси сифатидаги роли, уни мустақил жиноят субъекти деб тан олиш ҳақидаги доктринал баҳс, автоном қарор оқибатида айб ва сабабий боғланишни белгилаш қийинчиликлари очиб берилади. Тадқиқотда соҳавий хавфсизлик мажбуриятларини бузиш жиноий жавобгарликни ўз-ўзидан келтириб чиқармаслиги асосланади. Технологик бетарафлик, инсоннинг шахсий айби ва қонун билан белгиланган назорат мажбуриятини бирлаштирувчи уч босқичли баҳолаш модели таклиф этилади. Ўзбекистон қонунчилиги ва суд амалиёти учун сунъий интеллектдан фойдаланишни квалификация қилиш, алгоритмларнинг техник текшируви ва эҳтиётсизлик учун жавобгарликни чегаралашга оид аниқ таклифлар ишлаб чиқилади.

Библиографические ссылки

Отажонов А.А. Сунъий интeллeкт: жиноий жавобгарлик ва қонунчиликни тартибга солиш истиқболлари // Юрист ахборотномаси – Вестник юриста – Lawyer herald. № 6 (2024), Б. 54-69. (Otajonov, A.A. Artificial Intelligence: Criminal Liability and Prospects for Legislative Regulation // Yurist axborotnomasi – Vestnik yurista – Lawyer Herald. – 2024. – No. 6. – Pp. 54–69.)

Hallevy G. Liability for Crimes Involving Artificial Intelligence Systems. – Cham: Springer, 2015. – DOI: 10.1007/978-3-319-10124-8. https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-10124-8

Pagallo U. The Laws of Robots: Crimes, Contracts, and Torts. – Dordrecht: Springer, 2013. – DOI: 10.1007/978-94-007-6564-1. https://link.springer.com/book/10.1007/978-94-007-6564-1

Sukhodolov A.P., Bychkov A.V., Bychkova A.M. Criminal Policy for Crimes Committed Using Artificial Intelligence Technologies: State, Problems, Prospects // Journal of Siberian Federal University. Humanities & Social Sciences. – 2020. – Vol. 13, № 1. – P. 116–122. – DOI: 10.17516/1997-1370-0542. https://journal.sfu-kras.ru/en/article/129909

Scherer M.U. Regulating Artificial Intelligence Systems: Risks, Challenges, Competencies, and Strategies // Harvard Journal of Law & Technology. – 2016. – Vol. 29, № 2. – P. 353–400. https://ssrn.com/abstract=2609777

Abbott R. The Reasonable Robot: Artificial Intelligence and the Law. – Cambridge: Cambridge University Press, 2020. – DOI: 10.1017/9781108631761.

Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 (Artificial Intelligence Act). – OJ L, 12.7.2024. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj/eng

German Criminal Code (Strafgesetzbuch – StGB). – §§ 13, 15. – Official translation. https://www.gesetze-im-internet.de/englisch_stgb/englisch_stgb.html

Code pénal (France). – Article 121-2. – Légifrance. https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000006417204

Corporate Manslaughter and Corporate Homicide Act 2007 (UK). – Sections 1, 2, 18. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2007/19/contents

Interim Measures for the Management of Generative Artificial Intelligence Services (China). – 2023. – Cyberspace Administration of China. https://www.cac.gov.cn/2023-07/13/c_1690898327029107.htm

Закон Республики Казахстан от 17 ноября 2025 года № 230-VIII «Об искусственном интеллекте». https://adilet.kz/ru/laws/doc-217048/ (Law of the Republic of Kazakhstan No. 230-VIII of 17 November 2025, “On Artificial Intelligence.” Available at: https://adilet.kz/ru/laws/doc-217048/)

Ўзбекистон Республикасининг 2026 йил 21 январдаги ЎРҚ–1115-сон «Сунъий интеллектни қўллаш орқали юзага келадиган муносабатлар тартибга солиниши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида»ги Қонуни. https://lex.uz/docs/8008401 (Law of the Republic of Uzbekistan No. ZRU-1115 of 21 January 2026, “On Introducing Additions and Amendments to Certain Legislative Acts of the Republic of Uzbekistan in Connection with the Regulation of Relations Arising from the Use of Artificial Intelligence.” Available at: https://lex.uz/docs/8008401)

Hallevy G. The Criminal Liability of Artificial Intelligence Entities. – 2010. – SSRN, 42 p. https://ssrn.com/abstract=1564096

Abbott R. Introduction: Artificial Intelligence and the Law // The Reasonable Robot. – Cambridge University Press, 2020. – P. 1–17. – DOI: 10.1017/9781108631761.001

Abbott R. Reasonable Robots // The Reasonable Robot. – Cambridge University Press, 2020. – P. 50–70. – DOI: 10.1017/9781108631761.004

Pagallo U. Crimes // The Laws of Robots. – Dordrecht: Springer, 2013. – P. 45–78. – DOI: 10.1007/978-94-007-6564-1.

Ўзбекистон Республикасининг «Ахборотлаштириш тўғрисида»ги Қонуни. – 2003 йил 11 декабрь, 560-II-сон. https://www.lex.uz/docs/83472 (Law of the Republic of Uzbekistan No. 560-II of 11 December 2003, “On Informatization.” Available at: https://www.lex.uz/docs/83472)

Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси. – 1994 йил 22 сентябрь. https://lex.uz/ru/docs/111453#265693 (Criminal Code of the Republic of Uzbekistan, adopted on 22 September 1994 (as amended). Available at: https://lex.uz/ru/docs/111453#265693)

Ўзбекистон Республикасининг «Шахсга доир маълумотлар тўғрисида»ги Қонуни. – 2019 йил 2 июль, ЎРҚ–547-сон (амалдаги таҳрир). https://lex.uz/docs/4396419 (Law of the Republic of Uzbekistan No. ZRU-547 of 2 July 2019, “On Personal Data” (as amended). Available at: https://lex.uz/docs/4396419)

Hildebrandt M. Smart Technologies and the End(s) of Law: Novel Entanglements of Law and Technology. – Cheltenham: Edward Elgar, 2015. https://www.e-elgar.com/shop/gbp/smart-technologies-and-the-end-s-of-law-9781786430229.html

Floridi L., Cowls J. A Unified Framework of Five Principles for AI in Society // Harvard Data Science Review. – 2019. – Vol. 1, № 1. – DOI: 10.1162/99608f92.8cd550d1. https://hdsr.mitpress.mit.edu/pub/l0jsh9d1

Wachter S., Mittelstadt B., Floridi L. Why a Right to Explanation of Automated Decision-Making Does Not Exist in the General Data Protection Regulation // International Data Privacy Law. – 2017. – Vol. 7, № 2. – P. 76–99. – DOI: 10.1093/idpl/ipx005. https://doi.org/10.1093/idpl/ipx005

Загрузки

##submissions.published##

2026-10-13