SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINING JINOYAT SODIR ETISH MEXANIZMIDAGI O‘RNI: VOSITA, USUL VA JINOIY-HUQUQIY KVALIFIKATSIYA MASALALARI

##article.authors##

  • Hamidov Nurmuhammad Orif o‘g‘li

##article.subject##:

sun’iy intellekt, jinoyat sodir etish vositasi, jinoyat sodir etish usuli, generativ sun’iy intellekt, algoritmik avtonomlik, deepfake, texnologik neytrallik, ayb, sababiy bog‘lanish, inson nazorati, kiberjinoyatchilik, jinoyatni kvalifikatsiya qilish

##article.abstract##

Maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining jinoyat sodir etish mexanizmidagi o‘rni an’anaviy «jinoyat sodir etish vositasi» va «jinoyat sodir etish usuli» kategoriyalari nisbati nuqtai nazaridan tadqiq etilgan. Tadqiqotning markaziy muammosi sun’iy intellektning generativlik, avtomatlashtirish, adaptivlik va nisbiy avtonomlik xususiyatlari uni oddiy texnik vosita sifatida baholash imkonini saqlab qoladimi yoki jinoyat huquqida shakllangan instrumental yondashuvni qayta ko‘rib chiqishni talab qiladimi, degan savoldan iborat. Milliy va xorijiy doktrina, O‘zbekiston Respublikasining amaldagi jinoyat qonunchiligi hamda sun’iy intellektni tartibga solishga oid xalqaro yondashuvlar qiyosiy tahlil qilingan. Muallif sun’iy intellektning jinoyat-huquqiy ahamiyatini texnologiyaning nomi orqali emas, balki uning konkret jinoyat mexanizmida bajargan funksiyasi, inson nazoratining darajasi va algoritmik avtonomlik ko‘lami orqali aniqlashni taklif etadi. Sun’iy intellektdan foydalanishni barcha hollarda mustaqil kvalifikatsiya belgisiga aylantirish o‘rniga texnologik neytrallikni saqlash, biroq SI jinoyatning masshtabini, ta’sirchanligini yoki avtomatlashuv darajasini sifat jihatdan o‘zgartirgan holatlarni javobgarlikni differentsiatsiya qilishda hisobga olish maqsadga muvofiqligi asoslanadi.

Библиографические ссылки

Hallevy G. Liability for Crimes Involving Artificial Intelligence Systems. Cham: Springer, 2015. External Element Involving Artificial Intelligence Systems – pp. 47–66; Positive Fault Element – pp. 67–146. DOI: 10.1007/978-3-319-10124-8.

Pagallo U. The Laws of Robots: Crimes, Contracts, and Torts. Dordrecht: Springer, 2013. «Crimes» – pp. 45–78. DOI: 10.1007/978-94-007-6564-1.

Scherer M.U. Regulating Artificial Intelligence Systems: Risks, Challenges, Competencies, and Strategies // Harvard Journal of Law & Technology. 2016. Vol. 29. No. 2. Pp. 353–400; autonomy, foreseeability and causation – from p. 363; control – from p. 366. DOI: 10.2139/ssrn.2609777.

Sukhodolov A.P., Bychkov A.V., Bychkova A.M. Criminal Policy for Crimes Committed Using Artificial Intelligence Technologies: State, Problems, Prospects // Journal of Siberian Federal University. Humanities & Social Sciences. 2020. Vol. 13. No. 1. Pp. 116–122. DOI: 10.17516/1997-1370-0542.

Хисамова З.И., Бегишев И.Р. Уголовная ответственность и искусственный интеллект: теоретические и прикладные аспекты // Всероссийский криминологический журнал. 2019. Т. 13. № 4. С. 564–574. DOI: 10.17150/2500-4255.2019.13(4).564-574. (Khisamova Z.I., Begishev I.R. Criminal Liability and Artificial Intelligence: Theoretical and Applied Aspects // Russian Journal of Criminology. 2019. Vol. 13. No. 4. Pp. 564–574. DOI: 10.17150/2500-4255.2019.13(4).564-574.)

Chesney R., Citron D.K. Deep Fakes: A Looming Challenge for Privacy, Democracy, and National Security // California Law Review. 2019. Vol. 107.

Хилюта В.В. Искусственный интеллект и уголовное право: приемлем ли палингенезис в условиях цифровизации? // Журнал российского права. 2023. Т. 27. № 9. С. 90–103. (Khilyuta V.V. Artificial Intelligence and Criminal Law: Is Palingenesis Acceptable in the Context of Digitalization? // Journal of Russian Law. 2023. Vol. 27. No. 9. Pp. 90–103.)

Антонова Е.Ю. Технологии искусственного интеллекта – субъект преступления или орудие / средство совершения преступления? // Юридический вестник Кубанского государственного университета. 2022. № 1. С. 31–39. (Antonova E.Yu. Artificial Intelligence Technologies: A Subject of Crime or an Instrument / Means of Committing a Crime? // Legal Bulletin of Kuban State University. 2022. No. 1. Pp. 31–39.)

Abbosov M.M. Sunʼiy intellektdan foydalangan holda sodir etilgan jinoyatlar uchun javobgarlik: xalqaro-huquqiy yondashuv // Yurisprudensiya. 2025. Jild 9. № 4. B. 119–129. (Abbosov M.M. Liability for Crimes Committed Using Artificial Intelligence: An International Legal Approach // Jurisprudence. 2025. Volume 9. № 4. B. 119–129.)

Inoyatov N.X. Sun’iy intellektning huquqiy maqomi masalasiga qiyosiy yondashuv: Yevropa Ittifoqi va O‘zbekiston tajribasi // Yuridik fanlar axborotnomasi. 2025. Jild 9. № 4. B. 119–129. (Inoyatov N.Kh. A Comparative Approach to the Legal Status of Artificial Intelligence: The Experience of the European Union and Uzbekistan // Review of Law Sciences. 2025. Vol. 9. No. 4. Pp. 119–129.)

Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act), Article 50.

Council of Europe Framework Convention on Artificial Intelligence and Human Rights, Democracy and the Rule of Law, CETS No. 225, 2024.

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодекси. 168-модда; XX¹ боб – «Ахборот технологиялари соҳасидаги жиноятлар». Қонунчилик маълумотлари миллий базаси. https://lex.uz/ru/docs/111453 (Criminal Code of the Republic of Uzbekistan. Article 168; Chapter XX¹ – “Crimes in the Field of Information Technologies.” National Database of Legislation. https://lex.uz/ru/docs/111453)

Загрузки

##submissions.published##

2026-10-13